Waarom het verlagen van de omvangscriteria voor de wettelijke controleplicht een slecht idee is.
Naar aanleiding van een LinkedIn bericht over de halvering van de omvangscriteria (zie LinkedIn, Edwin Mafficioli del Castelletto: “Tussenvariant” Vroegtijdige betrokkenheid: de samenstelaccountant als kwaliteitsbuffer).
Laat ik voorop stellen dat een accountant toegevoegde waarde kan leveren als het gaat om de inrichting van de processen van een organisatie. Maar de slechtste manier om het MKB te helpen bij het inrichten van de interne organisatie en het verbeteren van de kwaliteit van de processen is het verlagen van de wettelijke omvangscriteria voor de wettelijke controle.
De argumenten.
1. Een MKB bedrijf dat door die verlaagde grens (omzet 7,5 miljoen, 50 FTE) heen gaat door groei verkeert doorgaans in een crisis (zie Greiner of Keuning, groei crisis). Deze crisis ontstaat als de ondernemer de controle over zijn onderneming verliest door de groei. De ondernemer wordt directeur. De ondernemer moet gaan delegeren. De ondernemer moet gaan sturen op (betrouwbare) informatie. De onderneming verandert. In deze fase heeft een MKB onderneming behoefte aan organisatie advies en heeft zeker geen behoefte aan een verplichte wettelijke controle gericht op de betrouwbaarheid van de jaarrekening namens het maatschappelijk verkeer.
2. De omvang van een MKB onderneming die in deze groeicrisis terecht komt is doorgaans “te klein voor tafellaken, te groot voor servet”. Oftewel er zijn nog te weinig werknemers in de onderneming om de hoeksteen van de betrouwbaarheid van de informatie, de functiescheiding, door te kunnen voeren. De ondernemer is doorgaans nog hoofd inkoop, hoofd magazijn en hoofd verkoop en hoofd personeelszaken….De onderneming staat nu juist op het punt om daar waar de efficiëntie en de rendementen het toelaten die functiescheiding te gaan invoeren. Niet vanuit de wens voor een betrouwbare jaarrekening maar vanuit de wens om tot een betrouwbare informatievoorziening te komen. Dat zijn twee volstrekt andere zaken. Natuurlijk is het zo dat een betrouwbare informatievoorziening kan leiden tot een betrouwbare jaarrekening maar die jaarrekening mag niet leading zijn bij de inrichting van de organisatie.
3. Door het omvangscriteria voor de wettelijke controle te verlagen komt het monopolie op de controle van de jaarrekening door de accountant. Daarmee zou ook het monopolie voor het organisatie advies bij de accountant komen te liggen. Daarmee wordt een grote groep zeer kundige adviseurs uitgesloten.
4. Er is al een groot tekort aan accountants. De omvangscriteria zijn juist verhoogd om de druk wat van de ketel te halen. Ik pleit er zelfs voor om de omvangscriteria te koppelen aan de inflatiecorrectie zodat het effect dat beoogd werd met de verhoging van de omvangscriteria niet teniet wordt gedaan door inflatie.
5. Ik betwijfel of de accountant nog wel de specialist bij uitstek is om het door het MKB benodigde organisatie advies te geven. Er is een natuurlijke advies functie maar daar staat het immense gevaar van zelftoetsing tegen over. Bovendien, dat is een constatering uit meer dan 20 jaar docentschap AOBIV, is het vak AOBIV enorm uitgehold. Betrouwbaarheid van informatie staat al lang niet meer centraal. Het vak is verworden tot een soort van strategisch advies. Een blik op een accountantsexamen uit het vorige millennium en een recent exemplaar onderbouwd deze stelling meer dan voldoende. Dus of de accountant nog wel bij uitstek de specialist is op het gebied van AO/IB waag ik te betwijfelen.
6. De wettelijke controle heeft als doel de controle van de jaarrekening namens het maatschappelijk verkeer. Het MKB heeft in die overgangsfase (groeicrisis, zie Greiner of Keuning) behoefte aan advies om de betrouwbaarheid van de (sturings-) informatie te waarborgen. Zowel het object als ook de opdrachtgever zijn anders dan bij een wettelijke controle. Plat gezegd, het MKB heeft behoefte aan advies hoe de organisatie in te richten, hoe de processen in te richten en hoe betrouwbare sturingsinformatie te waarborgen. Het MKB heeft in die fase absoluut geen behoefte aan de discussie of kantoorvoorraad nu wel of niet op de balans hoort, of een lening nu langlopend of kortlopend is en of een garantievoorziening nu wel of niet voldoet aan de Richtlijnen op de Jaarverslaggeving.
7. De accountant zal enorm geremd worden in zijn bijdrage aan de kwaliteit van de interne organisatie van het MKB door de (inmiddels rigide, check gewoon even de groei van de omvang van het “handboek controle”) regelgeving rondom de wettelijke controle. Deze regelgeving werkt als een dwangbuis voor de accountant waardoor het broodnodige advies ondersneeuwt in de discussies over de inrichting van de jaarrekening.
8. Het argument van concurrentie door boekhouders (of organisaties die bijvoorbeeld een ISO 27001/27002 of een NIS2 begeleiden) mag nooit een rol spelen. Laat het MKB de keuzevrijheid om te kiezen voor de specialisten met de hoogste toegevoegde waarde en dwing dit niet af met wetgeving. Let wel, een groot gedeelte van de behoefte hangt samen met de ontwikkelingen van de Informatie Technologie. En daarvoor zal het MKB niet primair bij een accountant aankloppen.
9. Een wettelijke verplichting gaat voorbij aan het feit dat veel groeiende MKB ondernemingen hun organisatie willen verbeteren. Weer een wettelijke verplichting erbij zal eerder weerstand oproepen dan dat het helpt bij het verbeteren van de kwaliteit van de interne organisatie. Bovendien, zoals al eerder aangehaald, beperkt deze wettelijke verplichting de mogelijkheden voor het MKB om de juiste adviezen binnen te halen enorm.
Kortom, het verlagen van de omvangscriteria en daarmee een monopolie bij de accountant leggen om de kwaliteit van de (interne organisatie) van het MKB te verhogen is een slecht idee.
Ik zie daarom veel meer in een richtlijn die het MKB adviseert om vanaf een bepaalde omvang bewust te gaan werken aan de kwaliteit van de interne organisatie. Niet als de crisis ontstaan is maar voordat de crisis ontstaat.
Daar kan het omvangscriterium wel een rol spelen. Groeit een MKB onderneming naar 7,5 miljoen euro omzet en meer dan 50 FTE personeel dan wordt het hoog tijd om de interne organisatie, de sturing
van de onderneming, de professionalisering van de processen en de rol van de ondernemer kritisch onder de loep te nemen. Dat kan een accountant maar er zijn veel meer specialisten die van
toegevoegde waarde kunnen zijn voor het MKB. Laat die keuze bij het MKB en leg die niet bij Wet op. Laat het MKB dat wil doorgroeien de keuzevrijheid om die specialisten te kiezen die op dat
moment het beste passen bij de fase waarin de onderneming zich bevindt!
Peter, Asselt, 24 november 2025.